SİHİRLİ KELİME: “MÜNHASIR”

Eser sahiplerinin yapımcı firmalar için imzaladıkları muvafakatnameler de yer alan bir kelime her zaman tartışmalara ve yanlış anlamalara neden olmuştur. Kanaatimce kullanılmasına hiç gerek olmayan, tarafların amaçlarına hizmet etmeyen bu kelime, başlıkta da yer alan “münhasır” kelimesidir.

Eser sahipleri, yapımcılar tarafından imzalanmak üzere önlerine konan muvafakatnamelerde “münhasıran” ibaresini görünce çok rahatsız olmakta, sanki eserleri tamamen ellerinden çıkmış hissine kapılmakta; yapımcılar ise bu kelimenin yer aldığı muvafakatname eser sahiplerince imzalanınca esere sahip olduklarını sanmaktadırlar.

Halbuki her iki taraf da yanılmaktadır. “Münhasıran” ifadesi ne eser ile eser sahibi arasındaki bağı koparmakta ne de eseri yapımcının hakimiyetine sokmaktadır. Çünkü muvafakatname dediğimiz belgelerin konusu soyut olarak eser değil fakat eserin icracı sanatçı tarafından yorumlanmış ve yapımcı tarafından tespit edilmiş (kaydedilmiş) halidir.

Bir eser sahibi, muvafakatname imzalayarak eserinin icracı sanatçı tarafından yorumlanmış ve yapımcı tarafından kaydedilmiş hali ile ilgili hakları devretmekte fakat soyut olarak eser hala kendi egemenliği altında kalmaktadır. Yani eseri ile ilgili başka sanatçılara ve yapımcılara yeni izin verme hakkı elinde bulunmaktadır. Muvafakatname metninde münhasır kelimesinin bulunması bu sonucu değiştirmez. Zira, bir eserin icracı sanatçı tarafından yorumlanan ve yapımcı tarafından kaydedilen hali üzerinde tek tasarruf sahibi yapımcıdır.

Aslında “münhasır” kelimesi ile ulaşılmak istenen sonuç eser sahibinin kullanılması için izin verdiği bir eseri başka bir sanatçı ve yapımcıya tekrar vermemesidir.Ama “münhasır” kelimesi bu amaca hizmet etmez ve tarafları sonuca ulaştırmaz.

Bir yapımcı, eser sahibinin kendisine izin verdiği bir eseri başka bir yapımcıya vermesini istemiyorsa bu amacına muvafakatnameye “münhasıran” ifadesini koyarak ulaşamaz. Bunun için eser sahibi ile amaca yönelik bir sözleşme imzalamak gerekir. Tabii eser sahibinin de bu hususu kabul etmesi şartıyla.

Yapımcı ve eser sahibi imzalayacakları sözleşme ile eser sahibinin eseri ile ilgili olarak başka icracı sanatçı ve yapımcılara kullanım izni vermeyeceğini, bunun karşılığında eser sahibine ödenecek ön telif bedelini ve izin vermesi halinde uygulanacak müeyyideleri belirleyen protokol tarzında kısa bir metinle hem istedikleri sonuca ulaşmak hem de gereksiz tartışmalara son vermek imkanına kavuşurlar.

* Bu yazı MÜZİKRAM dergisinin 4. sayısında yayınlanmıştır.

Bir Cevap Yazın